Jakie kredyty może obejmować sankcja kredytu darmowego?
Nazwa produktu w tabeli opłat nie przesądza, czy umowa mieści się w ustawie z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Rozstrzygają trzy rzeczy: kto udzielił finansowania, na jaką kwotę i jak zostało zabezpieczone.
Kryterium podstawowe
Umowa o kredyt konsumencki to, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, umowa na kwotę nie większą niż 255 550 zł albo jej równowartość w innej walucie, którą kredytodawca udziela konsumentowi w zakresie swojej działalności.
Do tego dochodzi art. 3 ust. 1a, rozciągający pojęcie na niezabezpieczony kredyt na remont domu lub lokalu mieszkalnego, także wtedy, gdy przekracza limit kwotowy. Ten wyjątek bywa pomijany, a dotyczy realnej grupy umów na kilkaset tysięcy złotych.
Umowy najczęściej trafiające do analizy
Kredyt gotówkowy i pożyczka
Najliczniejsza grupa. Konstrukcja jest prosta, ale to właśnie tu najczęściej występuje prowizja doliczona do kapitału i obciążona odsetkami. Sprawdzenie polega na porównaniu kwoty z umowy z kwotą, która wpłynęła na rachunek. Więcej na stronie o kredycie gotówkowym.
Zakupy na raty
Umowa zawarta w sklepie, u pośrednika albo przez internet jest zwykle kredytem konsumenckim, jeżeli finansowania udzielił bank lub firma pożyczkowa. Charakterystyczne dla tej grupy jest to, że konsument dostaje mniej dokumentów niż w oddziale banku, a formularz informacyjny bywa jedynym pismem przekazanym przed podpisaniem. Szerzej o tym na stronie o zakupach na raty.
Karta kredytowa, limit i kredyt odnawialny
Produkty odnawialne działają inaczej niż pożyczka wypłacona jednorazowo. Limit bywa wykorzystywany i spłacany wielokrotnie, więc znaczenie mają nie tylko dokumenty początkowe, lecz także regulamin, tabela opłat i historia rozliczeń. Odrębnie liczy się też termin na skorzystanie z sankcji. Więcej na stronie o karcie kredytowej i limicie.
Kredyt konsolidacyjny
Podlega ustawie, o ile nie jest zabezpieczony hipoteką i mieści się w limicie kwotowym. Cel, czyli spłata wcześniejszych zobowiązań, nie zmienia kwalifikacji. Przy konsolidacji szczególnie często pojawia się kredytowana prowizja, bo kwoty bywają wysokie.
Kredyt samochodowy
Objęty ustawą, jeżeli mieści się w limicie i nie ma zabezpieczenia hipotecznego. Zastaw rejestrowy na pojeździe albo przewłaszczenie na zabezpieczenie nie wyłączają umowy z zakresu ustawy.
Co pozostaje poza zakresem
| rodzaj umowy | czy objęta ustawą |
|---|---|
| kredyt hipoteczny dla konsumenta | nie, odrębna ustawa z 23 marca 2017 r. |
| kredyt firmowy na działalność gospodarczą | nie, konsument musi działać poza działalnością |
| kredyt powyżej 255 550 zł bez zabezpieczenia | co do zasady nie, poza kredytem na remont |
| pożyczka od osoby prywatnej | nie, kredytodawca musi działać zawodowo |
Granicę między kredytem konsumenckim a hipotecznym opisuje wpis o tym, czy sankcja obejmuje hipotekę.
Kto jest konsumentem w rozumieniu ustawy
Kwalifikacja umowy zależy nie tylko od jej przedmiotu, lecz także od statusu osoby, która ją zawarła. Ustawa o kredycie konsumenckim chroni konsumenta, czyli osobę fizyczną dokonującą czynności niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.
Rodzi to dwie sytuacje graniczne, które warto rozpoznać od razu.
Kredyt zaciągnięty na firmę. Umowa zawarta w ramach działalności gospodarczej pozostaje poza zakresem ustawy, nawet gdy środki posłużyły celom prywatnym. Rozstrzyga to, w jakim charakterze konsument występował przy jej zawieraniu.
Kredyt o podwójnym przeznaczeniu. Gdy środki służą częściowo działalności, a częściowo celom prywatnym, ocena zależy od tego, który cel przeważa. Sprawa wymaga wtedy indywidualnej analizy dokumentów, w tym wniosku kredytowego i wskazanego w nim przeznaczenia.
Współkredytobiorcy i poręczyciele
Przy umowie zawartej przez dwie osoby obie są kredytobiorcami i obu przysługują uprawnienia z ustawy. Ma to znaczenie przy składaniu pisemnego oświadczenia, o którym mowa w art. 45 ust. 1, bo wymaga uzgodnienia stanowiska między nimi.
Inaczej wygląda sytuacja poręczyciela. Poręczenie jest odrębną czynnością i nie czyni z poręczyciela strony umowy kredytu, choć skutki sankcji wpływają na zakres jego odpowiedzialności.
Umowy zawarte u pośrednika
Znaczna część kredytów konsumenckich powstaje za pośrednictwem doradcy, sklepu albo porównywarki internetowej. Stroną umowy pozostaje wtedy kredytodawca, a pośrednik działa w jego imieniu albo na jego rzecz.
Dla oceny sprawy ma to jedną istotną konsekwencję: obowiązki informacyjne z art. 30 ust. 1 ustawy obciążają kredytodawcę niezależnie od tego, kto fizycznie przekazywał dokumenty. Braki w dokumentacji wręczonej przez pośrednika nie zwalniają więc banku ani firmy pożyczkowej z odpowiedzialności za ich prawidłowość.
Rodzaj kredytu to dopiero pierwszy filtr
Zakwalifikowanie umowy jako kredytu konsumenckiego nie oznacza jeszcze, że sankcja z art. 45 ustawy wchodzi w grę. Otwiera dopiero drogę do zbadania treści dokumentów pod kątem obowiązków informacyjnych.
Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca 2026 r. przyjął, że wystarczy jedno naruszenie z katalogu ustawowego. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zastrzegł jednak w sprawie C-472/23, że sąd ocenia wagę tego naruszenia. Oba orzeczenia omawiają wpisy o wyroku SN i o wyroku TSUE.
Umowy już zakończone
Spłata kredytu nie wyklucza sprawy, ale uruchamia zegar. Uprawnienie wygasa rok po wykonaniu umowy, o czym szerzej we wpisie o terminie na sankcję i na stronie o umowach po spłacie.
Jeżeli nie masz pewności, do której kategorii należy Twoja umowa, opisz ją w formularzu. Kwalifikacja jest pierwszym krokiem wstępnej oceny.